Skolyoz Nedir? Neden Olur, Belirtileri ve Tedavisi

Skolyoz Nedir? (Skolyoz Ne Demek)

Skolyoz, omurganın “önden/arkadan bakıldığında” sağa veya sola doğru yanal eğrilik göstermesi durumudur. Omurga çoğu zaman C ya da S şeklinde görünebilir. Skolyoz; çocukluk–ergenlik döneminde daha sık fark edilse de her yaşta görülebilir. Birçok çocukta neden net değildir (idiyopatik skolyoz).

Skolyozun Türleri

Skolyozun nedeni ve seyri, türüne göre değişebilir. En sık karşılaşılan tipler şöyledir:

1) İdiyopatik skolyoz (en sık):
Nedeni tam bilinmeyen, özellikle ergenlikte büyüme atağı döneminde görülen tiptir.

2) Konjenital (doğumsal) skolyoz:
Omurların gelişim anomalilerine bağlı olabilir.

3) Nöromüsküler skolyoz:
Serebral palsi, kas distrofisi gibi kas–sinir sistemi hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

4) Erişkin (dejeneratif) skolyoz:
İleri yaşta omurga diskleri ve eklemlerindeki yıpranma ile ortaya çıkabilir; ağrı daha belirgin olabilir.

Skolyoz Neden Olur?

“Skolyoz neden olur?” sorusunun yanıtı yaşa ve tipe göre değişir:

1) En sık neden: İdiyopatik (nedeni bilinmeyen)

Özellikle çocuklarda/ergenlerde birçok vakada kesin bir neden bulunamaz.

2) Doğumsal nedenler

Omurgadaki yapısal gelişim farklılıkları eğriliğe yol açabilir.

3) Kas–sinir sistemi hastalıkları

Kas kontrolünü etkileyen durumlar omurga dengesini bozabilir.

4) Erişkinde dejeneratif süreç

Zamanla disk/eklem yıpranması ve postür değişimleri skolyozu tetikleyebilir.

Skolyoz Belirtileri Nelerdir?

Skolyoz bazen ağrısız olabilir ve tesadüfen fark edilir. Yaygın bulgular:

• Omuz seviyelerinde eşitsizlik (bir omuzun daha yüksek görünmesi)
• Kürek kemiğinde belirginlik/asimetri
• Bel çukurlarında veya kalça hizasında eşitsizlik
• Gövdede “yana kayma” hissi
• Kıyafetlerin (tişört, elbise) yamuk durması
• İleri vakalarda sırt–bel ağrısı, yorgunluk
• Çok ileri eğriliklerde nefes darlığı/solunum kapasitesinde etkilenme (daha nadir)

Evde Fark Etmeye Yardımcı Basit Kontroller

Aşağıdakiler tanı koydurmaz, ancak şüphe oluşturabilir:

• Aynada arkadan bakınca omuz/kalça eşitsizliği
• Öne eğilme testinde (belden öne doğru) sırtta kaburga çıkıntısı/asimetri
• Duruşta belirgin yan eğilme

Şüphe varsa, en doğru adım klinik muayene ve gerekli görülürse görüntülemedir.

Skolyoz Tanısı Nasıl Konur?

Tanı genellikle üç basamakta netleşir:

1. Fizik muayene: Duruş, omuz–kalça dengesi, öne eğilme testleri
2. Görüntüleme: Gerektiğinde röntgen ile eğriliğin derecesi ölçülür
3. Takip planı: Yaş, büyüme potansiyeli ve eğrilik derecesine göre

Skolyoz yönetiminde eğriliğin derecesi ve ilerleme riski, tedavi kararını belirleyen kritik unsurlardandır.

Skolyoz Dereceleri ve Tedavi Seçenekleri

Skolyoz tedavisi; eğriliğin derecesi, büyümenin devam edip etmediği ve ilerleme riski ile şekillenir.

1) Takip (izlem)

Hafif eğriliklerde düzenli kontrollerle eğriliğin artıp artmadığı izlenebilir.

2) Korse tedavisi

Büyüme çağında, orta dereceli eğriliklerde korsenin amacı çoğu durumda eğriliği tamamen “düzeltmek”ten çok, ilerlemeyi durdurmak/yavaşlatmaktır.

• Korse, genellikle büyüme bitene kadar planlanır.
• Kullanım süresi ve tipi kişiye göre belirlenir; düzenli kullanım başarının ana unsurudur.

3) Fizik tedavi ve skolyoza özel egzersizler

Skolyoza özgü egzersiz yaklaşımları (scoliosis-specific exercises) bazı vakalarda postür, fonksiyon ve ağrı yönetimine katkı sağlayabilir. Etkinlik; vaka seçimi, uygulama kalitesi ve sürekliliğe göre değişebilir.

Egzersiz; ağrı yönetimi, postür ve fonksiyon için değerli olabilir; ancak “tek başına kesin düzeltir” vaadiyle sunulan yöntemlere karşı temkinli olmak gerekir.

4) Cerrahi tedavi

Eğrilik belirli bir eşiğin üzerine çıktığında veya hızla ilerlediğinde cerrahi gündeme gelebilir. Cerrahinin amacı; eğriliği kontrol altına almak, ilerlemeyi durdurmak ve fonksiyon/dengeyi korumaktır.

Erişkin skolyozda tedavi yaklaşımı

Erişkinlerde hedef çoğu zaman ağrıyı azaltmak, hareket kabiliyetini korumak ve günlük yaşam kalitesini artırmaktır. Korse erişkinde daha çok destek ve ağrı kontrolü amacıyla, seçilmiş durumlarda düşünülebilir; her vakada rutin değildir.

Skolyoz İlerler mi? Ne Zaman Ciddileşir?

Özellikle büyüme döneminde bazı eğrilikler artabilir. Bu yüzden erken fark edilmesi ve uygun aralıklarla izlenmesi önemlidir.

Acil/öncelikli değerlendirme gerektirebilecek durumlar:

• Hızla artan görünür eğrilik
• Şiddetli ve sürekli ağrı
• Nefes darlığı (ileri eğriliklerde)
• Uyuşma, güç kaybı gibi nörolojik bulgular

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)